Kako pripremiti vosak za kalem voćaka?

Za uspješno kalemljenje neophodni su odgovarajući pribor i materijali. Alat za kalemljenje sastoji se od voćarske testerice, voćarskih makaza, noža kresača, noža za kalemljenje i drugih specijalnih sječiva kao i bruseva za oštrenje noževa.

Alat mora biti čist, oštar i izrađen od nehrđajućeg čelika. Poslije upotrebe alat treba očistiti, naoštriti, podmazati i čuvati u suhoj prostoriji, Takođe su neophodni kalemarski vosak i vezivo. Za uspješno kalemljenje vezivo je neophodno. Za okuliranje i kalemljenje spajanjem koriste se i gumene trake, koje su vrlo praktične, jer se njima brzo i lako rukuje a uslijed elastičnosti ne mogu se usjeći u koru kao kada se koriste druga veziva.

U novije vrijeme kao najbolji materijal za vezivanje koriste se plastične trake od polivinilhlorida.

Prednosti ovog veziva su što sprječava isušivanje spojnog mjesta, dugo traje, elastično je i ne usjeca se u koru, a sprječava se kvašenje spojnog mjesta. Kalemarski vosak je neophodan za sve načine kalemljenja osim za okuliranje. Bez dobrog voska, uspjeh kalemljenja može biti doveden u pitanje, čak kada su potpuno ispunjeni svi ostali uslovi. Njime se premazuje spojno mjesto i svi presjeci na podlozi i vioki i time izoluju od nepovoljnih činilaca sredine, a naročito od isušivanja i vlaženja, uslijed čega bi primanje bilo ugroženo. Samo na spojnom mjestu koje je zaštićeno od isušivanja, vlage i mikroorganizama može da se obrazuje primarno tkivo (kalus) kojim se uspostavlja nužna veza između podloge i vioke. Da bi poslužio tom cilju, kalemarski vosak treba daje mek, ljepljiv i neprokvasiv, bez štetnog uticaja na tkiva i daje postojane konzistencije da se na hladnoći ne stvrdnjava a na toploti ne omekšavaj.

Postoji hladni i topli kalem vosak.

Prvi je na običnoj temperaturi mek i postojan, tako da se može lako upotrijebiti a drogi se mora pred upotrebu zagrijati, jer se na hladnoći stvrdne. Topli vosak je jeftiniji i brže se razmazuje, obično se upotrebljava pri prekalemljivanju starijih voćaka, kada treba premazivati velike prosjeke skeletnih grana. Njime se veliki preseci preliju. Nedostatak je u tome što se pri upotrebi mora zagrijati, a to nije uvijek izvodljivo. Postoje mnogobrojni recepti za spremanje dobrog kalemarskog voska, kako hladnog tako i toplog. Od mnogobrojnih recepata za spremanje hladnog kalem voska navest ćemo samo one koji su se pokazali kao najbolji:

l) 0,5 kg pčelinjeg voska, 1,0 kg kalafonijuma, 0.2 lit zejtina, 0.1 kii katrana 

2) 400 g kalafonijuma, 200 g pčelinjeg voska, 100 g loja, 100 g špiritusa

3) 800 g kalalonijuma, 30 g loja, 20 g smole, 35 g prosejanog pepela i 100 g špiritusa

Prema ovim i sličnim receptima pripremanje voska je vrlo jednostavno. Na umjerenoj vatri zagriju se kalafonijum i isitnjeni vosak dok se ne rastope, uz stalno miješanje. Kad se istope vosak i kalafonijum. odnosno loj i smola, skine se sud s vatre da se ohladi, pa se sipa špiritus, uz stalno miješanje. Ako ocijenimo da je kalem vosak rijedak, rastopi se još kalafonijuma, odnosno smole i loja, a ako je suviše gust, doda se špiritusa. Katran služi za zaštitu od pčela, koje često skidaju vosak sa kalemova. Top i vosak takode se može pripremiti na više načina. Navodimo samo neke, radi primjera:

1) 1000 g kalalonijuma, l00 g pčelinjeg voska, 400 g loja 

2) 400g kalafonijuma, 200 g pčelinjeg voska, 100 g masti životinjske 

3) 1000 g kalafonijuma, 230 g lanenog ulja, 5000 g parafina

Ovaj vosak se priprema tako što se najprije u sudu na vatri rastope kalafonijum, smola, loj, odnosno masti ili ulje, uz dobro miješanje. Vosak se stvrdne i zato se pred samu upotrebu zagrijava, kako bi omekšao, pa se onda upotrebljava. Ne treba suviše topao vosak stavljati na presjeke grana voćaka. U novije vrijeme kalemarskom vosku dodaju se i neke fitohormonalne materije a naročito beta-indolsirćetna kiselina i drugi stimulansi da bi se obezbijedilo bolje obrazovanje kalusa.

Skidanje, čuvanje i transport kalem-grančica

Uspjeh kalemljenja, sem vještine kalemara, zavisi i od svježine kalem-grančice. Zato je bitno kada se one skidaju sa matičnih stabala, kako se čuvaju i eventualno, ako postoji potreba, kako se transportuju.

Za kalemljenje okulacijom, na budni ili spavajući pupoljak, najbolje je grančice uzeti neposredno pred kalemljenje ili jedan dan ranije. Kad se kalem-grančica skine sa matičnog stabla treba odmah skinuti lišće i to tako da na kalem-grančici ostane samo dio lisne drške, dužine oko 1 cm. Kalem-grančice posle skidanja sa matičnog stabla i uklanjanja lišća treba umotati u vlažnu krpu, u suprotnom će dehidrirati jer su u vrijeme kalemljenja visoke temperature. Ukoliko se kalem-grančice
pripremaju za transport ili za kalemljenje narednih dana treba ih, umotane u vlažnu krpu, staviti u polietilenske vreće koje su vezane, ali izbušene sa strane da bi u njima bilo dovoljno kiseonika.

 Najbolje je skidati onoliko kalem-grančica kolike su dnevne potrebe.

Za kalemljenje grančicom, zimi i u proljeće, kalem-grančice treba uzimati u jesen odmah nakon opadanja lišća pa do početka vegetacije. Prednost uzimanja kalem-grančica odmah nakon opadanja lišća je u tome što se hranljive materije još nisu povukle u starije dijelove voćke. Ukoliko kalem-grančice sa matičnih stabala nisu uzete na vrijeme, bolje je to uraditi u proljeće pred početak vegetacije jer su se tada hranljive materije vratile iz starijih dijelova voćke u mlađe. Važno je da kalem-grančice uzete u proljeće moraju biti u fazi potpunog mirovanja, ukoliko je vegetacija počela neće biti uspjeha u kalemljenju. Najbolje je uzimati kalem-grančice sa periferije krune, jer su one najzrelije i sa najviše hranljivih materija. Kalem-grančice se najčešće čuvaju u hladnjači na temperaturi oko 0 °C, u perforiranim polietilenskim kesama, koje kao i kalem-grančice treba navlažiti nekim od fungicida. Ukoliko ne postoje uslovi za čuvanje kalem-grančica u hladnjači, što je najpovoljnije, mogu se čuvati i u podrumu ili nekoj drugoj prostoriji gde bi temperatura trebalo da bude između 0 i 3 °C. Kalem-grančice uvezane u snopove od po 25 komada treba do jedne trećine utrapiti u pijesak ili piljevinu koje treba povremeno zalivati kako bi se održavala vlaga.

Niska temperatura sprečava početak listanja kalem-grančice.

Za slanje kalem-grančica na veća rastojanja najbolje ih je obložiti čamovom piljevinom koja je ovlažena rastvorom fungicida kako bi se sprečio razvoj gljivica i održavala optimalna vlaga tokom transporta. Ovako pripremljene kalem-grančice treba obložiti polietilenskom folijom ili ih staviti u polietilenske džakove koji su perforirani.

Međusobni uticaj podloge i okalemljene sorte

Prisilna simbioza dva partnera - podloge i okalemljene sorte - uslovljava ih da svoje fiziološke specifičnosti međusobno prilagode. 

Tako plemka prima mineralne materije u onom obliku u kom ih podloga usvaja iz zemljišta. I obratno, plemka -kalemljena sorta u svom lišću pretvara dobijene mineralne materije u organsku hranu,koju koriste oba partnera. Ova razmjena mineralnih i organskih materija između podloge i
plemke, u velikoj mjeri, određuje bujnost voćke, vrijeme stupanja u plodonošenje, kvalitet plodova, dugovječnost, otpornost na prouzrokovče bolesti, niske zimske temperature, sušu, prilagodljivost nepovoljnim zemljišnim uslovima i dr. Pri tome, osobine i nasljedna svojstva svakog partnera, kao i svojstva spojnog mjesta, imaju velikog uticaja na životnu sposobnost okalemljene voćke.Uticaj podloge na bujnost voćke je od velikog značaja u savremenim zasadima. Vegetativne podloge slabe bujnosti za jabuku kao što su M 27, M 9 M 26 i druge, zatim za krušku kao što je dunja i druge, odavno se koriste za uzgoj gustih zasada, nekada kordunica, a danas vretenastih formi krune. Posljednje dvije decenije gusti zasadi koštičavih voćnih vrsta su sve više zastupljeni u proizvodnji zahvaljujući širokom izboru novih slabobujnih podloga. Podloge slabe bujnosti utiču na rano stupanje u plodonošenje sorti koje su na njih kalemljene. Takva stabla daju rod već u drugoj godini. Prinosi po jedinici površine su visoki.

 Krupnoća ploda i obojenost su bolji na kržljavijim podlogama nego na bujnim.

 Tako sorte jabuka kalemljene na slabobujnu podlogu M 9, u istim uslovima gajenja, ranije stupaju u plodonošenje, daju više prinose ploda boljeg kvaliteta, nego ako su kalemljene na srednjebujnu podlogu MM 106, a posebno ako su kalemljene na bujne podloge kao A2 ili MM 111. Međutim, voćke na bujnim podlogama duže žive jer se manje iscrpljuju visokom rodnošću. Ovo ukazuje na mogućnost da se izborom podloge unapred planira bujnost, rodnost, kvalitet ploda i dugovečnost voćnjaka. Pravilnim izborom podloge može se povećati otpornost stabala na nepovoljne
zemljišne uslove. Divlja kruška kao podloga za krušku je pogodna za gajenje kruške na sušnim terenima i terenima na kojima je povišen sadržaj CaCO2 , za razliku od sorti kruške koje su kalemljene na dunju. Trešnja kalemljena na magrivu može da se sadi na zemljištima sa povišenim sadržajem CaCO2, za razliku od trešnje kalemljene na divlju trešnju itd.Izborom podloge može se uticati i na dinamiku fenofaza. U principu, bujnije podloge dovode do kasnijeg početka vegetacije i njenog kasnijeg završetka. Na primjer, jabuka okalemljena na M 9 ranije počinje vegetaciju, ali je i ranije završava u odnosu na jabuke kalemljene na bujne podloge. 

Kajsija kalemljena na belošljivu počinje vegetaciju nešto kasnije nego kajsija kalemljena na džanariku.

 I druge fenofaze voćaka zavise od podloge. Mnogi oplemenjivački programi stvaranja podloga za različite voćne vrste težište su imali na stvaranju podloga otpornih na niske zimske temperature, prouzrokovače bolesti i štetočine (bakteriozna plamenjača, trulež vrata korena, gumoza, krvava vaš i dr.), na višak vlage u zemljištu i dr. Razvojem voćarstva postaju sve više aktuelne podloge koje omogućavaju sadnju na terenima na kojima je prethodno bio voćnjak. Izbor podloga po ovim pitanjima je veliki, pa je moguće izabrati podlogu za razne uslove gajenja. Uticaj okalemljene sorte na korjen voćaka znatno je manji, ali postoji. Bujne sorte utiču na jače razviće korjena i obrnuto, kržljave sorte imaju manje razvijen korjenov sistem i pliće rasprostranjene žile. Poznavanje međusobnog uticaja podloge i okalemljene sorte izuzetno je važno za uspešno bavljenje proizvodnjom voća.